على محمدى خراسانى
74
شرح رسائل (فارسى)
بدست آورديم مىگوئيم در احكام شرعيه هم همين سيرهء عقلا متبع است و تا مادامىكه ردع نشده بايد از آن متابعت شود پس به حكم بناء عقلائيّه در ما نحن فيه يعنى دوران امر ميان اقل و اكثر يا شك در جزئيّت احتياط كرده و اكثر را بجا آورديم . قوله : قلت : جواب از اشكال اوّل : امّا قياس كردن ما نحن فيه به باب اوامر اطبّاء به مرض قياسى مع الفارق است زيرا كه اوامر اطبّاء صددرصد ارشادى است يعنى هدف اصلى اطاعت و عصيان نيست كه اگر مريض مأمور به را انجام داد مطيع و مثاب باشد و اگر ترك عاصى و معاقب باشد خير ، اگر كلّ اين امر را از ريشه هم ترك كند عقابى و معصيتى نيست بلكه هدف اصلى ارشاد مريض است به آن خاصيتى كه در انجام اين مأمور به است . زبان حال طبيب اينست كه : ايّها المريض اگر فلان معجون را ساختى و مصرف كردى فلان نتيجه را كه مثلا اعتدال مزاج باشد بدست مىآورى و گرنه مزاجت در حدّ افراط يا تفريط مىماند آنگاه چنين امرى ارشادى بوده و در اينگونه موارد بحثى نيست در اينكه عقلا احتياط مىكنند و بلكه در چنين موردى اگر طبيب امر هم نكند بلكه به صورت جملهء خبريه بگويد مثلا : السقمونيا مسهل للصفراء باز انسان عاقل احتياط را از دست نمىدهد و بلكه اگر طبيب هيچ نگويد ولى خود مريض احراز كند كه ساختن فلان معجون به حال او مفيد است باز احتياط را از دست نمىدهد و هرآنچه را كه احتمال تأثيرش را مىدهد در آن معجون داخل مىكند : اين از امر طبيب به مريض ولى بحث ما در رابطه با اوامر مولويه است كه هدف اصلى از اين